Nowy zeszyt, nowy planner, nowe postanowienia, mo\u017ce nawet nowy \u0142adny talerz, bo przecie\u017c tym razem naprawd\u0119 si\u0119 uda. B\u0119d\u0119 mie\u0107 dobre wyniki, regularnie \u0107wiczy\u0107, zdrowo si\u0119 od\u017cywia\u0107 i oczywi\u015bcie w ko\u0144cu dobrze organizowa\u0107 sw\u00f3j czas.<\/p>\n\n\n\n
Dlaczego w\u0142a\u015bciwie wrzesie\u0144 tak \u0142atwo kojarzy nam si\u0119 z nowym pocz\u0105tkiem? Sk\u0105d nagle bierze si\u0119 potrzeba uporz\u0105dkowania ca\u0142ego \u017cycia? I dlaczego podobne my\u015bli pojawiaj\u0105 si\u0119 w poniedzia\u0142ek, na pocz\u0105tku stycznia albo w dniu urodzin?<\/p>\n\n\n\n
To niekoniecznie przypadek. Psychologia opisuje zjawisko, kt\u00f3re pomaga wyja\u015bni\u0107, dlaczego niekt\u00f3re momenty w czasie mog\u0105 zwi\u0119ksza\u0107 nasz\u0105 gotowo\u015b\u0107 do rozpocz\u0119cia czego\u015b nowego.<\/p>\n\n\n\n
Mowa o fresh start effect, czyli efekcie \u015bwie\u017cego startu.<\/p>\n\n\n\n
—<\/p>\n\n\n\n
Fresh start effect to tendencja do podejmowania dzia\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych z naszymi celami cz\u0119\u015bciej po tzw. temporal landmarks \u2013 znacz\u0105cych punktach w czasie, kt\u00f3re wyznaczaj\u0105 pocz\u0105tek nowego okresu. Mo\u017ce nim by\u0107 pierwszy dzie\u0144 roku, miesi\u0105ca czy tygodnia, ale r\u00f3wnie\u017c urodziny, pocz\u0105tek semestru czy rozpocz\u0119cie nowego etapu \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n
Dai, Milkman i Riis (2014) sprawdzili, czy takie momenty rzeczywi\u015bcie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 ze zwi\u0119kszon\u0105 motywacj\u0105 do realizowania cel\u00f3w. W swoich badaniach analizowali m.in. wyszukiwania informacji dotycz\u0105cych diet, wizyty na si\u0142owni oraz deklaracje zwi\u0105zane z podejmowaniem r\u00f3\u017cnych zobowi\u0105za\u0144. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce aktywno\u015b\u0107 zwi\u0105zana z celami wzrasta\u0142a po temporal landmarks. Co ciekawe, nie dotyczy\u0142o to wy\u0142\u0105cznie Nowego Roku, podobny efekt obserwowano tak\u017ce na pocz\u0105tku tygodnia, miesi\u0105ca czy semestru.<\/p>\n\n\n\n
Wygl\u0105da wi\u0119c na to, \u017ce niekt\u00f3re daty staj\u0105 si\u0119 dla nas czym\u015b w rodzaju psychologicznych punkt\u00f3w orientacyjnych. Pomagaj\u0105 podzieli\u0107 czas na \u201eprzed\u201d i \u201epo\u201d, a tym samym spojrze\u0107 na to, co by\u0142o wcze\u015bniej, troch\u0119 inaczej.<\/p>\n\n\n\n
—<\/p>\n\n\n\n
Jednym z wyja\u015bnie\u0144 jest psychologiczne oddzielenie obecnego \u201eja\u201d od tego, jakie byli\u015bmy wcze\u015bniej. Kiedy zaczyna si\u0119 nowy okres, \u0142atwiej potraktowa\u0107 wcze\u015bniejsze niepowodzenia jako zamkni\u0119t\u0105 histori\u0119.<\/p>\n\n\n\n
\u201eTak, przez ostatnie trzy miesi\u0105ce nie \u0107wiczy\u0142am, odk\u0142ada\u0142am nauk\u0119 i sp\u0119dza\u0142am zdecydowanie za du\u017co czasu na telefonie. Ale to by\u0142a stara ja. Od wrze\u015bnia b\u0119dzie inaczej\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n Brzmi troch\u0119 naiwnie? Okazuje si\u0119, \u017ce mo\u017ce mie\u0107 swoje psychologiczne uzasadnienie. Dai, Milkman i Riis (2015) przeprowadzili seri\u0119 pi\u0119ciu eksperyment\u00f3w, w kt\u00f3rych badali wp\u0142yw temporal landmarks na rozpoczynanie realizacji cel\u00f3w. Wyniki sugerowa\u0142y, \u017ce momenty postrzegane jako pocz\u0105tki nowych okres\u00f3w zwi\u0119ksza\u0142y gotowo\u015b\u0107 do podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych z celami.<\/p>\n\n\n\n Badacze zwracaj\u0105 uwag\u0119 na rol\u0119 tego, jak postrzegamy w\u0142asn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Nowy pocz\u0105tek mo\u017ce sprawi\u0107, \u017ce wcze\u015bniejsze b\u0142\u0119dy i niedoskona\u0142o\u015bci wydaj\u0105 si\u0119 mniej zwi\u0105zane z naszym obecnym \u201eja\u201d. Dzi\u0119ki temu \u0142atwiej spojrze\u0107 na siebie bardziej pozytywnie i uwierzy\u0107, \u017ce tym razem mo\u017cemy post\u0105pi\u0107 inaczej.<\/p>\n\n\n\n Nie oznacza to oczywi\u015bcie, \u017ce 1 wrze\u015bnia czy 1 stycznia wymazuj\u0105 nasze wcze\u015bniejsze zachowania. Zmienia si\u0119 raczej spos\u00f3b, w jaki je interpretujemy. Kilka miesi\u0119cy bez regularnego \u0107wiczenia mo\u017cna potraktowa\u0107 jako dow\u00f3d na w\u0142asn\u0105 niesystematyczno\u015b\u0107 albo jako etap, kt\u00f3ry po prostu si\u0119 zako\u0144czy\u0142. Ta druga perspektywa daje wi\u0119cej przestrzeni na rozpocz\u0119cie czego\u015b od nowa.<\/p>\n\n\n\n —<\/p>\n\n\n\n W tym miejscu pojawia si\u0119 jeszcze jedno ciekawe poj\u0119cie \u2013 mental accounting. W psychologii odnosi si\u0119 ono do sposobu, w jaki porz\u0105dkujemy i kategoryzujemy r\u00f3\u017cne do\u015bwiadczenia. Jednym z przejaw\u00f3w takiego porz\u0105dkowania jest dzielenie czasu na mniejsze, znacz\u0105ce okresy.<\/p>\n\n\n\n Nie my\u015blimy przecie\u017c o swoim \u017cyciu wy\u0142\u0105cznie jako o jednej ci\u0105g\u0142ej osi czasu. M\u00f3wimy: \u201eprzed studiami\u201d, \u201epo przeprowadzce\u201d, \u201ew zesz\u0142ym roku\u201d, \u201eod wrze\u015bnia\u201d. Takie okre\u015blenia pozwalaj\u0105 nam tworzy\u0107 mentalne granice mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi etapami.<\/p>\n\n\n\n Dlatego 31 sierpnia i 1 wrze\u015bnia, cho\u0107 dzieli je tylko jeden dzie\u0144, mog\u0105 mie\u0107 dla nas zupe\u0142nie inne znaczenie. Pierwszy mo\u017ce oznacza\u0107 koniec wakacji, a drugi pocz\u0105tek nowego semestru i powr\u00f3t do codziennej rutyny.<\/p>\n\n\n\n Takie podzia\u0142y pomagaj\u0105 nam uporz\u0105dkowa\u0107 do\u015bwiadczenia i spojrze\u0107 na nie z wi\u0119kszego dystansu. Dzi\u0119ki temu \u0142atwiej pomy\u015ble\u0107 \u201ew tamtym okresie mi nie wysz\u0142o\u201d<\/em> ni\u017c \u201etaka ju\u017c jestem\u201d<\/em>. To niewielka r\u00f3\u017cnica w sposobie formu\u0142owania my\u015bli, ale mo\u017ce mie\u0107 znaczenie dla tego, jak postrzegamy siebie i swoje mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n —<\/p>\n\n\n\n Wrzesie\u0144 jest szczeg\u00f3lnie ciekawym przyk\u0142adem temporal landmark, poniewa\u017c dla wielu os\u00f3b oznacza co\u015b wi\u0119cej ni\u017c pocz\u0105tek kolejnego miesi\u0105ca. Wi\u0105\u017ce si\u0119 z ko\u0144cem wakacji, rozpocz\u0119ciem roku szkolnego, powrotem do pracy i zmian\u0105 codziennej rutyny.<\/p>\n\n\n\n Nie chodzi oczywi\u015bcie o to, \u017ce we wrze\u015bniu dzieje si\u0119 z naszym m\u00f3zgiem co\u015b wyj\u0105tkowego. Znaczenie tego miesi\u0105ca wynika przede wszystkim z naszych do\u015bwiadcze\u0144 i kulturowych skojarze\u0144. Od dziecka uczymy si\u0119, \u017ce wrzesie\u0144 oznacza pocz\u0105tek kolejnego roku szkolnego, nowe zaj\u0119cia, nowych nauczycieli, nowe zeszyty i nowe plany.<\/p>\n\n\n\n Nic dziwnego, \u017ce po latach podobny schemat mo\u017ce nadal dzia\u0142a\u0107. Nawet je\u015bli nie wracamy ju\u017c do szko\u0142y, pocz\u0105tek wrze\u015bnia mo\u017ce uruchamia\u0107 my\u015blenie o organizacji, planach i powrocie do regularnego trybu.<\/p>\n\n\n\n Wrzesie\u0144 staje si\u0119 wi\u0119c czym\u015b w rodzaju psychologicznej granicy. Nie zmienia nas z dnia na dzie\u0144, ale daje wyra\u017any moment, kt\u00f3ry mo\u017cemy wykorzysta\u0107 jako symboliczny pocz\u0105tek kolejnego etapu.<\/p>\n\n\n\n —<\/p>\n\n\n\n Jest jednak pewien haczyk. Skoro okre\u015blone momenty mog\u0105 pomaga\u0107 nam rozpocz\u0105\u0107 realizacj\u0119 cel\u00f3w, \u0142atwo wpa\u015b\u0107 w pu\u0142apk\u0119 odk\u0142adania wszystkiego do kolejnego \u201enowego pocz\u0105tku\u201d.<\/p>\n\n\n\n \u201eOd poniedzia\u0142ku zaczn\u0119 \u0107wiczy\u0107\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n \u201eOd wrze\u015bnia b\u0119d\u0119 si\u0119 regularnie uczy\u0107\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n \u201eOd pierwszego ogranicz\u0119 wydatki\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n Brzmi znajomo?<\/p>\n\n\n\n Koo i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2020) zwr\u00f3cili uwag\u0119 na drug\u0105 stron\u0119 temporal landmarks. W swoich badaniach sprawdzali, jak oczekiwanie na zbli\u017caj\u0105cy si\u0119 punkt graniczny wp\u0142ywa na motywacj\u0119 do kontynuowania realizacji celu. Wyniki sugerowa\u0142y, \u017ce perspektywa nadchodz\u0105cego \u201enowego pocz\u0105tku\u201d mo\u017ce czasami zmniejsza\u0107 bie\u017c\u0105cy wysi\u0142ek.<\/p>\n\n\n\n Dlaczego? Jednym z mo\u017cliwych wyja\u015bnie\u0144 jest to, \u017ce zaczynamy mocniej oddziela\u0107 nasze obecne \u201eja\u201d od przysz\u0142ego. Skoro za kilka dni, tygodni czy miesi\u0119cy ma rozpocz\u0105\u0107 si\u0119 nowy etap, \u0142atwo pomy\u015ble\u0107: \u201eteraz ju\u017c nie ma sensu si\u0119 stara\u0107, zajm\u0119 si\u0119 tym p\u00f3\u017aniej\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n I tak powstaje ca\u0142kiem wygodna wym\u00f3wka. Wrzesie\u0144 ma by\u0107 pocz\u0105tkiem nowego rozdzia\u0142u, wi\u0119c r\u00f3wnie dobrze mo\u017cna zacz\u0105\u0107 odpuszcza\u0107 ju\u017c w sierpniu.<\/p>\n\n\n\n Dlatego \u015bwie\u017cy start mo\u017ce by\u0107 pomocny, ale nie warto przerzuca\u0107 ca\u0142ej odpowiedzialno\u015bci na swoj\u0105 przysz\u0142\u0105 wersj\u0119. Przysz\u0142a ja nie jest przecie\u017c magicznie bardziej zdyscyplinowana od obecnej ja.<\/p>\n\n\n\n —<\/p>\n\n\n\n Nie ma jednej daty, kt\u00f3ra sprawi, \u017ce nagle staniemy si\u0119 bardziej zorganizowani, systematyczni czy zmotywowani. Badania nad temporal landmarks pokazuj\u0105 jednak, \u017ce znacz\u0105ce momenty mog\u0105 pomaga\u0107 nam spojrze\u0107 na w\u0142asne cele z nowej perspektywy i zwi\u0119ksza\u0107 gotowo\u015b\u0107 do dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n Warto wi\u0119c korzysta\u0107 z tego efektu, ale bez przekonania, \u017ce zmiana zaczyna si\u0119 dopiero wtedy.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli wrzesie\u0144 daje Ci poczucie, \u017ce chcesz uporz\u0105dkowa\u0107 swoje \u017cycie \u2013> wykorzystaj to. Je\u015bli pocz\u0105tek semestru motywuje Ci\u0119 do wyznaczenia nowych cel\u00f3w to \u015bwietnie. Nie musisz jednak czeka\u0107 do konkretnej daty, \u017ceby zrobi\u0107 pierwszy krok.<\/p>\n\n\n\n Bo czasami najwi\u0119ksz\u0105 przeszkod\u0105 nie jest brak motywacji, tylko przekonanie, \u017ce na zmian\u0119 potrzebujemy idealnego momentu.<\/p>\n\n\n\n —<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli wrzesie\u0144 rzeczywi\u015bcie daje nam poczucie nowego pocz\u0105tku, mo\u017cemy \u015bwiadomie to wykorzysta\u0107. Nie chodzi jednak o tworzenie kolejnej listy dwudziestu postanowie\u0144, kt\u00f3rych b\u0119dziemy pr\u00f3bowa\u0107 przestrzega\u0107 przez najbli\u017csze trzy dni.<\/p>\n\n\n\n Zamiast tego warto potraktowa\u0107 pocz\u0105tek nowego okresu jako okazj\u0119 do kr\u00f3tkiego zatrzymania si\u0119 i zastanowienia:<\/p>\n\n\n\n Co chc\u0119 zostawi\u0107 za sob\u0105? Nie potrzebujesz od wrze\u015bnia wstawa\u0107 o 5:00, biega\u0107 pi\u0119\u0107 razy w tygodniu, czyta\u0107 50 ksi\u0105\u017cek i prowadzi\u0107 idealnego planera. Je\u015bli chcesz co\u015b zmieni\u0107, zacznij od czego\u015b, co rzeczywi\u015bcie jeste\u015b w stanie utrzyma\u0107.<\/p>\n\n\n\n —<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce wi\u0119c wrzesie\u0144 rzeczywi\u015bcie jest dobrym momentem na ma\u0142y reset. Nie dlatego, \u017ce pierwszego dnia miesi\u0105ca budzimy si\u0119 jako zupe\u0142nie nowe osoby, ale dlatego, \u017ce czasami potrzebujemy symbolicznej granicy, \u017ceby zatrzyma\u0107 si\u0119 i zastanowi\u0107, dok\u0105d w\u0142a\u015bciwie zmierzamy.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201eNowa ja\u201d zaczyna si\u0119\u2026 we wrze\u015bniu Nowy zeszyt, nowy planner, nowe postanowienia, mo\u017ce nawet nowy \u0142adny talerz, bo przecie\u017c tym razem naprawd\u0119 si\u0119 uda. B\u0119d\u0119 mie\u0107 dobre wyniki, regularnie \u0107wiczy\u0107, zdrowo si\u0119 od\u017cywia\u0107 i oczywi\u015bcie w ko\u0144cu dobrze organizowa\u0107 sw\u00f3j czas. Dlaczego w\u0142a\u015bciwie wrzesie\u0144 tak \u0142atwo kojarzy nam si\u0119 z nowym pocz\u0105tkiem? Sk\u0105d nagle bierze […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":138,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-136","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/psychologiapokokardki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/136"}],"collection":[{"href":"https:\/\/psychologiapokokardki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/psychologiapokokardki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologiapokokardki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologiapokokardki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=136"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/psychologiapokokardki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/136\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":140,"href":"https:\/\/psychologiapokokardki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/136\/revisions\/140"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologiapokokardki.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/138"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/psychologiapokokardki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=136"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologiapokokardki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=136"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/psychologiapokokardki.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\u201eMental accounting\u201d, czyli dzielenie \u017cycia na rozdzia\u0142y<\/h4>\n\n\n\n
Dlaczego w\u0142a\u015bnie wrzesie\u0144?<\/h4>\n\n\n\n
Ale \u201enowa ja\u201d nie zawsze dzia\u0142a<\/h4>\n\n\n\n
Czy wi\u0119c warto czeka\u0107 na \u201eidealny moment\u201d?<\/h4>\n\n\n\n
Jak wykorzysta\u0107 \u201efresh start effect\u201d w praktyce?<\/h4>\n\n\n\n
Czego nauczy\u0142 mnie ostatni okres?
Co chcia\u0142abym robi\u0107 inaczej?
Jaki jeden konkretny cel jest dla mnie teraz naprawd\u0119 wa\u017cny?<\/p>\n\n\n\nNie potrzebujesz nowego \u017cycia<\/h4>\n\n\n\n